ختتتايغا قارشى

ئۇيغۇر سوت مەھكىمىسى ئەنگىلىيىدە ئىككىنچى قېتىم ئېچىلىدى

by Admin - Sep 11, 2021 0 Comment

ئۇيغۇر ئاگېنتلىقى 11- سېنتەبىر 

 

تەييارلىغۇچى : قاڭقىل

 

ئۇيغۇر سوت مەھكىمىسى ئەنگىلىيىدە ئىككىنچى قېتىم ئېچىلىپ ،  خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستان / ئۇيغۇرىستاندىكى ئۇيغۇرلارغا زىيانكەشلىك قىلغانلىقىغا ئائىت پاكىتلارنى توپلىدى.

«ئۇيغۇر سوت مەھكىمىسى» مۇستەقىل سوت مەھكىمىسى  بولۇپ جۈمە كۈنى ئىككىنچى قېتىملىق ئىسپات ئاڭلاش يىغىنى ئېچىپ ، گۇۋاھچىلارنىڭ گۇۋاھلىقىنى ئاڭلىدى ۋە خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستان / ئۇيغۇرىستاندىكى ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا زىيانكەشلىك قىلغانلىقى توغرىسىدا دەلىل-ئىسپات توپلىدى. ئىسپات ئاڭلاش يىغىنى 13-سېنتەبىر ئاخىرلىشىدۇ.

كېسىم سوتنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى نىك ۋېتچ ئامېرىكا ئاۋازىغا مۇنداق دېدى: داڭلىق ئادۋوكات ۋە خەلقئارا جىنايى ئىشلار قانۇنى ساھەسىدىكى خەلقئارالىق مۇتەخەسسىس سىر گېففرېي نىسنىڭ رەھبەرلىكىدە ، سوتنىڭ توققۇز زاسېداتېللار ئۆمىكى تەشكىللەندى. ئۇ ئاكادېمىكلار ، تېببىي ۋە سودا بىلەن شۇغۇللانغۇچىلار ، دىپلوماتلار ۋە ئادۋوكاتلاردىن تەركىب تاپقان بولۇپ ، ئالتە كىشىلىك ئادۋوكات مەسلىھەتچىلەر گۇرۇپپىسى كېسىم كوللېگىيىسىنىڭ دەلىل-ئىسپات توپلاش ۋە تاپشۇرۇشقا ياردەم بېرىدۇ. ئۇلار ئەنگىلىيە ، فرانسىيە ، گېرمانىيە ، ئىران ۋە مالتادىن كەلگەن.

ۋىچ «ئامرىكا ئاۋازى» مۇخبىرىغا مۇنداق دېدى: «سوت پەقەت ئىنسانىيەتكە قارشى تۇرۇش ۋە ياكى ئىرقىي قىرغىنچىلىقنىڭ يۈز بەرگەن ياكى يۈز بەرمىگەنلىكىگە جاۋاب بېرىش ئۈچۈن پاكىت ئىزدەۋاتىدۇ»،ئەڭ ئاخىرقى قارار بۇ يىل يىل ئاخىرىدىن بۇرۇن ئېلان قىلىنىدۇ.

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ شەرقىي تۈركىستان / ئۇيغۇرىستاندىكى ئۇيغۇر ۋە باشقا مۇسۇلمان ئاز سانلىقلارنىڭ ھوقۇقىغا دەخلى-تەرۇز قىلدى دەپ ئەيىبلىگەنلىكىنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن ، سوت 6-ئايدا لوندوندا تۇنجى سوت ئاچتى ۋە 38 گۇۋاھچىنىڭ گۇۋاھلىقىنى ئاڭلىغان ئىدى.

ۋىچ مۇنداق دېدى: «6-ئايدىكى ئىسپات ئاڭلاش پاكىتنى ئاساس قىلدى. «9-ئايدىكى ئىسپات ئاڭلاش يىغىنى مۇتەخەسسىسلەرنىڭ ئىسپاتىغا مەركەزلەشتى. تەخمىنەن 24 مۇتەخەسسىس ۋە 9 پاكىت گۇۋاھچىسى بار».

ئىككىنچى قېتىملىق ئىسپات ئاڭلاش ھارپىسىدا ، بېيجىڭ لوندوندىكى سوتنى ھەر خىل ئەپسانىۋى سۆزلەر بىلەن ھاقارەتلىدى.

9-سېنتەبىر ، بېيجىڭدا ئۆتكۈزۈلگەن مۇخبىرلارنى كۈتۈۋېلىش يىغىنىدا ، خىتاي دىپلوماتىيە مىنىستىرلىكىنىڭ باياناتچىسى جاۋ لىجيەن قانچىلىك «ئارتىس» تېپىشى ۋە قانچە ئاتالمىش «ئىسپات ئاڭلاش» ئېلىپ بېرىشىدىن قەتئىينەزەر ، بۇ قانۇنسىز «سوت» دەپ بىلجىرلىدى.

جاۋ لىجيەن «يەر شارى ۋاقىت گېزىتى» مۇخبىرىنىڭ سوئالىغا جاۋاب بەرگەندە مۇنداق دېدى: بۇ ئەسلىھەلەر تۇتۇپ تۇرۇش لاگېرى ئەمەس ، بەلكى كىشىلەرگە تىل ۋە كەسپىي ماھارەت ئۆگىتىدىغان كەسپىي تەربىيىلەش مەركەزلىرى ، شىنجاڭلىقلار ئۆز خىزمىتىنى ئەركىن تاللىيالايدۇ.

ئامېرىكا ۋە خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى قاتارلىق خەلقئارالىق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى  خىتاينى ئۇيغۇر ۋە باشقا ئاز سانلىق مىللەتلەرگە قارىتىلغان ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت سادىر قىلدى دەپ ئەيىبلەپ ، 1 مىليوندىن ئارتۇق كىشىنىڭ تۇتۇپ تۇرۇش لاگېرلىرىدا خالىغانچە تۇتۇپ تۇرۇلغانلىقىنى ، يەنە نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ بولسا مەجبۇرى ئەمگەك، ۋە مەجبۇرى تۇغماسلىققا زورلانغانلىقىنى ئەيىبلەپ كەلگەن ئىدى.

سوتنىڭ گۇۋاھچىلارنىڭ گۇۋاھلىق سۆزىنى تەرجىمە قىلغان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ ئەنگلىيە تۈر دېرىكتورى رەھىمە مەھمۇت ئامېرىكا ئاۋازى رادىئوسىغا مۇنداق دېدى: ئەيىبلەنگەن جىنايەتلىرىنى رەسمىي تەكشۈرىدىغان خەلقئارالىق قانۇنىي ئورگان بولمىغان ئەھۋالدا ، سوت مۇستەقىل تەكشۈرۈپ دەلىل-ئىسپات توپلاش ئىنتايىن مۇھىم بىر خىزمەت ھېسابلىنىدۇ.

رەھىمە مەھمۇد يەنە مۇنداق دېدى: «سوت ھۆكۈم چىقارغاندىن كېيىن ، بىز  خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا زىيانكەشلىك قىلىشى توغرىسىدا ئىشەنچلىك قانۇنىي قارار چىقىرىمىز».

خەلقئارا جىنايى ئىشلار سوتى 12-ئايدا بۇ دېلونى تەكشۈرمەيدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ ،  خىتاي ئەزا دۆلەت بولمىغاچقا ، بۇ دېلونىڭ باشقۇرۇش دائىرىسىدىن ھالقىپ كەتكەنلىكىنى ئېيتتى. خەلقئارا ئەدلىيە سوتى تەرىپىدىن تەكشۈرۈلگەن دېلولار پەقەت دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى قانۇنىي تالاش-تارتىش بولۇپ ، بۇ دېلولار ئالاقىدار دۆلەتكە يوللىنىدۇ، ياكى تالاش-تارتىشلار بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ۋە بەزى ئورگانلارنىڭ تەلىپىگە ئاساسەن تەكشۈرۈلىدۇ.

سوتنىڭ باش ئادۋوكاتى ھامىد سابىنىڭ سۆزىگە قارىغاندا ، بۇ سوت دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئىسانىڭ تەلىپىگە ئاساسەن قۇرۇلغان بولۇپ ، ئۇ يەنە  خىتاينىڭ نۇرغۇن قېتىم سوتقا تەكلىپ قىلىنغانلىقىنى ، ئەمما ھېچقانداق جاۋابقا ئېرىشەلمىگەنلىكىنى ئېيتتى.

سابى مۇنداق دېدى: «بىز بۇ سوتتا  خىتاي ئۈستىدىن ئەرز قىلمايمىز. «بۇ ئىسپات ئاڭلاش يىغىنىدىكى ئەزالار ۋە ئادۋوكاتلار گۇرۇپپىسى 6-ئايدىكى ئىسپات ئاڭلاش يىغىنى بىلەن ئوخشاش».

جاۋ لىجىيەن: «ئۇيغۇر ئالاھىدە سوت مەھكىمىسى» نىڭ ئەڭ چوڭ «مەبلەغ سالغۇچىسى» نىڭ «دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى» ئىكەنلىكىنى ،   شەرقىي تۈركىستان / ئۇيغۇرىستاننىڭ بۆلگۈنچىلىك ئىدىيىسىنى تەشەببۇس قىلىدىغان خىتايغا قارشى تەشكىلات ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى.دۇلقۇن ئىسا قاتارلىق ئاتالمىش «گۇۋاھچىلار» بولسا  تېررورچىلار، ئۇ يەنە تاراتقۇلارغا بۇ ئاتالمىش «رىياسەتچى سوتچىلار» ، «مۇتەخەسسىسلەر» ۋە «گۇۋاھچىلار» نىڭ ھەممىسىنى «ئىنتايىن ناچار» ئادەملەر دەپ كاپشىدى.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى ، سوتنىڭ تۇنجى سوتنىڭ گۇۋاھچىلىرىنىڭ بىرى بولغان دولقۇن ئىسا ئامېرىكا ئاۋازى رادىئوسىغا  مۇنداق دېدى: گەرچە ئۇيغۇر سوت مەھكىمىسى ئۇنىڭ تەلىپىگە بىنائەن قۇرۇلغان بولسىمۇ ، ئەمما ئۇ پۈتۈنلەي مۇستەقىل ئورۇن.

ئۇ يەنە مۇنداق دىدى: گەرچە دۇنيا ئۇيغۇر كېڭىشى ئۇيغۇر گۇۋاھچىلىرى ۋە تەرجىمانلىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇش ئارقىلىق ئىسپات ئاڭلاشنى يېقىندىن قوللىغان بولسىمۇ ، سوت مەھكىمىسى پۈتۈنلەي مۇستەقىل ھەرىكەت قىلدى.

ئامېرىكىدا ياشايدىغان خىتاي كىشىلىك ھوقۇق ئادۋوكاتى ، ئىككىنچى سوتتىكى مۇتەخەسسىس گۇۋاھچى تېڭ بياۋ ئامېرىكا ئاۋازى رادىئوسىغا مۇنداق دېدى: خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيىسى ھەقىقەتنى يوشۇرۇش ئۈچۈن گۇۋاھچىلار ۋە ھايات قالغانلارنى ھاقارەتلەشكە ھەر ۋاقىت تىرىشىدۇ.

تېڭ بياۋ مۇنداق دېدى: ئۇيغۇر سوتى ھېچ بولمىغاندا جىنايەتنىڭ ماھىيىتىنى ئاشكارىلاشتا ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينىدى.

 

كۆپ كۆرۈلگەنلەر